Fonu Yönetenlerin Hesap Verebilirliği: PYŞ, Yöneticiler ve Saklayıcı

Tasfiye, bir fonun sona ermesine ilişkin teknik bir süreçtir; fonun bu noktaya nasıl geldiği sorusu ise sorumluluk hukukunun konusudur. Mevzuat, fonun yönetimi ve gözetimi bakımından farklı aktörlere farklı yükümlülükler yüklemiştir.

Bu gönderide, sorumluluk başlığına geçerek portföy yönetim şirketinin (PYŞ), yöneticilerin ve portföy saklayıcısının yükümlülüklerini ve sorumluluklarını ele alıyoruz.

Portföy Yönetim Şirketi (Kurucu)

Kurucu, fonun katılma payı sahiplerinin haklarını koruyacak şekilde temsili, yönetimi, yönetiminin denetlenmesi ve faaliyetlerinin içtüzük ve izahnameye uygun yürütülmesinden sorumludur (III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği m.9/1). Portföy yöneticiliği dahil dışarıdan hizmet alınması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz (III-52.1 sayılı Tebliğ m.9/2). Kurucunun başlıca yükümlülükleri şunlardır:

• Yatırımcı lehine yönetim: Fon malvarlığının yatırımcı lehine ve yatırımcının çıkarını gözetecek şekilde yönetilmesi zorunludur (III-52.1 sayılı Tebliğ m.5/2; 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (“SPKn”) m.55/6).
• Çıkar çatışmasının önlenmesi: Şirket, hizmet verdiği kişilerin çıkarını ve piyasanın bütünlüğünü gözeterek adil ve dürüst davranmak, yazılı çıkar çatışması politikası oluşturmak zorundadır (III-55.1 sayılı Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği m.10).
• İç kontrol: Yönetilen portföylere ilişkin faaliyetlerin mevzuata, içtüzüğe, izahnameye ve yatırımcı bilgi formuna uygunluğunu güvence altına alan bir iç kontrol sistemi kurulmalıdır (III-55.1 sayılı Tebliğ m.11).
• Mesleki özen: Yöneticiler ve personel, dikkatli ve basiretli bir kişinin aynı koşullarda göstereceği özeni göstermek zorundadır (III-55.1 sayılı Tebliğ m.21).
• Doğru bilgilendirme: Kurucu, yatırımcı bilgi formu, fon sürekli bilgilendirme formu ve KAP açıklamalarındaki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden sorumludur (III-52.1 sayılı Tebliğ m.12/1, m.31/4; SPK Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber (“Rehber”) m.9.2).

Yöneticiler ve Portföy Yöneticileri

PYŞ’nin yöneticileri ve portföy yöneticileri bakımından sorumluluk üç düzlemde ortaya çıkabilir:

• İdari sorumluluk: Kurul, hukuka aykırı faaliyet veya işlemlerde sorumluluğu tespit edilen yöneticilerin ve çalışanların lisanslarını geçici veya sürekli olarak iptal etmeye ve imza yetkilerini sınırlandırmaya yetkilidir (SPKn m.96/2).
• Cezai sorumluluk: Kolektif yatırım kuruluşlarının, ilişkili kişilerle emsallerine aykırı işlemler yoluyla malvarlığını azaltmak güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli hâlini oluşturur (SPKn m.110/1-c). Piyasa dolandırıcılığı suçları ise SPKn m.107’de düzenlenmiştir.
• Hukuki sorumluluk: Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille yatırımcıya zarar veren yöneticilerin kişisel sorumluluğu, genel hükümler çerçevesinde (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (“TBK”) m.49) gündeme gelebilir.

Portföy Saklayıcısı

Portföy saklayıcısı, yalnızca varlıkları muhafaza eden bir kuruluş değildir. Saklama hizmeti; katılma paylarının ihraç ve itfasının, birim pay değerinin hesaplanmasının ve fonun varlık alım satımları ile portföy yapısının mevzuata ve içtüzüğe uygunluğunun sağlanmasını da kapsar (SPKn m.56/1).

• Saklayıcı, yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle katılma payı sahiplerine verdiği zararlardan sorumludur (SPKn m.56/2; III-56.1 sayılı Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği m.11/1).
• Tespit ettiği aykırılıkları ivedilikle kurucuya, önemli nitelikteki aykırılıkları ise Kurul’a bildirmekle yükümlüdür (III-56.1 sayılı Tebliğ m.5/10).
• Saklayıcı, portföyün yönetiminden veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararlardan sorumlu değildir (III-56.1 sayılı Tebliğ m.11/3).
• Saklama sözleşmesinde saklayıcının sorumluluğunu daraltan hükümlere yer verilemez (III-56.1 sayılı Tebliğ m.11/4).

Kurucu ile saklayıcı, Kanun ihlalinden doğan zararların birbirinden giderilmesini talep etmekle yükümlüdür; pay sahiplerinin dava açma hakkı ise saklıdır (SPKn m.56/3).

Aktörler ve Sorumluluk Alanları

Güncel süreçte tasfiye konusu fonlarda Türkiye İş Bankası A.Ş. ve T.C. Ziraat Bankası A.Ş. tasfiyeyi yürütmek üzere görevlendirilmiştir (SPK Bülteni 2026/61). Bu nedenle sorumluluk değerlendirmesinde, tasfiye kararından önceki dönemde görev yapan kurucu ve saklayıcıların sorumluluğu ile tasfiye dönemindeki işlemler birbirinden ayrı ele alınmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Saklayıcı banka fonun zararından sorumlu mu?

Saklayıcı, piyasadaki fiyat hareketlerinden sorumlu değildir (III-56.1 sayılı Tebliğ m.11/3). Ancak portföy işlemlerinin mevzuata uygunluğunu gözetme ve aykırılıkları bildirme yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde, bundan doğan zararlardan katılma payı sahiplerine karşı sorumludur (SPKn m.56/2).

Kurucu, portföy yönetimini başka bir şirkete devretmişse sorumluluktan kurtulur mu?

Hayır. Dışarıdan hizmet alınması kurucunun sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (III-52.1 sayılı Tebliğ m.9/2).

Lisansı iptal edilen yöneticilere karşı tazminat istenebilir mi?

Lisans iptali idari bir yaptırımdır ve tek başına tazminat hakkı doğurmaz. Ancak kusur, hukuka aykırılık, zarar ve illiyet bağının ispatı halinde yöneticilerin kişisel hukuki sorumluluğu gündeme gelebilir.

Hukuki Dayanaklar ve Kaynaklar

• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.55, m.56, m.96, m.107, m.110
• III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği m.5, m.9, m.12, m.31
• III-55.1 sayılı Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği m.10, m.11, m.21
• III-56.1 sayılı Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği m.5, m.11
• SPK Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber m.9.2
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49
• SPK Bülteni 2026/61 (17.09.2026)