TÜRKİYE YAPAY ZEKA EYLEM PLANI (2026-2030) YAYIMLANDI
Cumhurbaşkanlığının 2026/9 sayılı Genelgesiyle yürürlüğe konulan "Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı (2026-2030)", Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının koordinasyonunda kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliğiyle hazırlanmış ve Bakanlığın resmi internet sitesinde (www.sanayi.gov.tr) yayımlanmıştır. Plan; "Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet" şeklindeki dört temel eksen altında toplam on altı öncelikli eylem ile bunlara bağlı ölçülebilir hedeflerden oluşan, 2026-2030 dönemine ilişkin bir yol haritası niteliğindedir.
1. Genelgenin Amacı ve Dayanağı
Genelgede yapay zeka; büyük veri, gelişmiş hesaplama kapasitesi ve algoritmik yeniliklerin birleşimiyle ortaya çıkan, birçok alanda dönüştürücü etkileri bulunan kritik bir teknoloji olarak nitelendirilmiş; ülkelerin rekabet gücü, verimlilik düzeyi ve teknolojik bağımsızlığının bu alandaki yetkinliklerle şekillendiği vurgulanmıştır. 20/8/2021 tarihli ve 31574 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2021/18 sayılı Genelge ile yürürlüğe konulan "Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2021-2025)"nin uygulanarak önemli kazanımlar elde edildiği belirtilmiş; yapay zekanın küresel ekonomiyi, kamu hizmetlerini, üretim modellerini ve toplumsal yapıları yeniden şekillendirdiği yeni dönemde, ülkenin vizyonunu güncelleyecek yeni bir eylem planına ihtiyaç duyulduğu ifade edilmiştir.
2. Eylem Planının Vizyonu ve Temel Yaklaşımı
Planın temelinde dijital egemenlik ilkesi yer almaktadır. Türkiye, uluslararası iş birliğine ve küresel sermayeye açık olmayı sürdürürken kritik kamu hizmetleri ve stratejik sektörler için güvenli, dayanıklı ve denetlenebilir bir ulusal hesaplama kapasitesi geliştirmeyi hedeflemektedir. Bu kapsamda kamu rezerv kapasitesi, yerli veri merkezleri, uluslararası bulut iş birlikleri ve bölgesel kapasite ortaklıklarını bir araya getiren bir "Hesaplama Portföyü" oluşturulacak; sınır ötesi veri akışı ve bulut kullanımına ilişkin politikalar, ulusal güvenlik, veri koruma, ticari sır, hizmet sürekliliği ve uluslararası yükümlülükler arasında dengeli bir yaklaşımla belirlenecektir. Bu dönüşümün sürdürülebilirliği bakımından, ilkokuldan lisansüstüne kadar yapay zeka okuryazarlığının eğitim süreçlerinin ayrılmaz parçası haline getirilmesi öngörülmektedir.
Plan, dört uygulama ilkesi üzerine kurulmuştur:
- Hız ve netlik: Az sayıda yüksek etkili önceliğin gerçekçi takvimlerle, belirli sorumlu, bütçe çerçevesi ve başarı göstergeleriyle tanımlanması.
- Pazar odaklılık: Kamu ve özel sektör pilotları yoluyla değerin doğrulandığı "tara-pilotla-ölçekle" döngüsü.
- Güven ve sorumluluk: Orantılı risk yaklaşımı, şeffaflık ve bağımsız değerlendirmeye dayanan, yeniliği yavaşlatmak yerine güvenli ölçeklemeyi mümkün kılan bir düzenleme çerçevesi.
- Fazlı uygulama ve önceliklendirme: Eylemlerin kurumsal kapasite, bütçe ve mevzuat hazırlığına göre aşamalı biçimde hayata geçirilmesi.
3. Dört Temel Eksen ve On Altı Öncelikli Eylem
Planın eylemleri, yapay zeka olgunluğunun farkındalıktan küresel liderliğe uzanan aşamalarını tanımlayan dört temel eksen altında örgütlenmiştir. Her eksen dört eylem içermekte olup, toplam on altı öncelikli eylem bütüncül bir strateji çerçevesi oluşturmaktadır.
| Eksen | İçerik ve Eylemler |
|---|---|
| Eksen 1 — Fark Et | Farkındalık, yetenek, veri ekosistemi ve kuralların oluşturulması. Eylemler: (1) Yapay Zeka Okuryazarlığı; (2) Ulusal Yapay Zeka Yetenek Programı; (3) Veri Ekosistemi; (4) Hukuki-Etik Çerçeve. |
| Eksen 2 — İstifade Et | Altyapının kurulması, kullanılması ve kamu ile sektörde benimsenmesi. Eylemler: (5) Hesaplama Portföyü; (6) Herkes İçin GPU; (7) Kamuda Yapay Zeka Dönüşümü; (8) Sektörel Yapay Zeka Pilot Programları. |
| Eksen 3 — Üret | Üretim, finansman ve model geliştirme yetkinliğinin oluşturulması. Eylemler: (9) Yapay Zeka Büyüme Bölgeleri; (10) Yapay Zeka Finansman Merdiveni; (11) Temel Model ve İhracat; (12) Fiziksel Yapay Zeka ve Robotik. |
| Eksen 4 — Yönet | Yatırım çekimi, uluslararası diplomasi, bölgesel liderlik ve model güvenliği. Eylemler: (13) Küresel Yapay Zeka Yatırım Çekimi; (14) Uluslararası İş Birliği; (15) Bölgesel Yapay Zeka Kapasitesi; (16) Yapay Zeka Güvenliği ve Deney Ortamları. |
4. Öne Çıkan Somut Hedefler (2026-2030)
Plan, uygulamaya geçirilebilir ve ölçülebilir sonuçlar üretmeyi amaçlamakta olup öne çıkan başlıca hedefleri aşağıdaki gibidir:
| Nitelikli insan kaynağı | 10.000 ileri düzey yapay zeka uzmanı ile 100.000 yapay zeka uygulama profesyonelinin yetiştirilmesi ve uluslararası yeteneklerin ülkeye çekilmesi |
| Hesaplama altyapısı | 1 GW veri merkezi kurulu gücüne ulaşılması; araştırmacı, girişimci ve KOBİ'lere sektörel önceliklere göre yılda 10 milyon GPU-saat esnek erişim sağlanması |
| Özel sektör yatırımı | 10 milyar ABD doları tutarında özel sektör yatırımının mobilize edilmesi |
| Model ve üretim | Sektörel temel modellerin geliştirilmesi; fiziksel yapay zeka ve robotik alanında yerli üretim kapasitesinin güçlendirilmesi |
| Kamu ve vatandaş | e-Devlet üzerinden vatandaşların yapay zeka yetkinlik düzeylerinin ölçülmesi ve kişiye özel gelişim yolculuklarına yönlendirilmesi |
| Düzenleme | En az beş öncelikli sektörde düzenleyici deney alanlarının (regülasyon sandbox'ı) hayata geçirilmesi |
5. Yönetişim, İzleme ve Şeffaflık
Planın yönetişim mimarisi; stratejik yönlendirme ve koordinasyon, uygulama takibi, etik rehberlik ve teknik güvenlik değerlendirmesi olmak üzere dört temel işlev üzerine kurulmuştur. Strateji, önceliklendirme, kaynak tahsisi ve risk-etik ilkeler bakımından en üst karar ve eşgüdüm organı, Cumhurbaşkanı başkanlığında çalışacak olan Ulusal Yapay Zeka Kurulu'dur. Kurul; ulusal öncelikleri ve yıllık uygulama planlarını onaylayacak, kurumlar arası yetki uyuşmazlıklarını çözecek ve her yıl bir "Ulusal Yapay Zeka Politika Mektubu" yayımlayarak kamuoyuna ve yatırımcılara yön verecektir.
Kurulun sekretarya görevleri, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Milli Teknoloji ve Yapay Zeka Genel Müdürlüğü tarafından yürütülecektir. Eylemlerin hayata geçirilmesi, yıllık uygulama planlarının hazırlanması ve etkin takibi için bir Program Ofisi teşekkül ettirilecek; kamuya ilişkin yapay zeka uygulamalarının koordinasyonu bakımından Program Ofisinde Siber Güvenlik Başkanlığı Kamu Yapay Zeka Genel Müdürlüğü de yer alacaktır. Planın uygulanması, Ulusal Yapay Zeka İlerleme ve Şeffaflık Portalı üzerinden kamuya açık ilerleme göstergeleriyle izlenecektir.
6. Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Yönelik Yükümlülükler
Genelge uyarınca, Plan kapsamındaki tüm kamu kurum ve kuruluşlarının kendilerine düşen görev ve sorumlulukları hassasiyetle yerine getirmesi; Planın uygulanması sürecinde ihtiyaç duyulacak her türlü destek ve yardımın bütün kamu kurum ve kuruluşlarınca titizlikle sağlanması istenmiştir. Ayrıca kamu tedarikinde yapay zeka kriterlerinin gözetilmesi ve kamu kurumlarının "tara-pilotla-ölçekle" döngüsü çerçevesinde yapay zeka dönüşümünü hayata geçirmesi öngörülmektedir.
7. Değerlendirme ve Takip Edilmesi Gereken Hususlar
- Genelge tek başına doğrudan uygulanabilir bir hukuki yükümlülük getirmemekte olup somut görev, tedbir, sorumlu birim, bütçe çerçevesi ve başarı göstergeleri, yayımlanan Eylem Planı ve buna bağlı yıllık uygulama planları ile belirginleşecektir.
- Plan, her yıl eylem seti, hedefler ve bütçe varsayımları güncellenen yaşayan bir politika aracı olarak tasarlanmıştır. İlk kamuya açık ilerleme raporu, yayımdan itibaren on iki ay içinde Ulusal Yapay Zeka İlerleme ve Şeffaflık Portalı'nda yayımlanacak ve raporlar bağımsız değerlendirme bileşeniyle yıllık olarak tekrarlanacaktır.
- Özel sektör paydaşları bakımından; teşvik ve yatırım mekanizmaları (Yapay Zeka Finansman Merdiveni, Yapay Zeka Büyüme Bölgeleri), veri paylaşımı (Veri Alanları), hesaplama erişimi (Herkes İçin GPU) ve düzenleyici deney alanları önemli fırsatlar sunmakta; bu başlıklara ilişkin uygulama usul ve esasları ayrıca takip edilmelidir.
- Yapay zeka uygulamalarında kişisel verilerin işlenmesi bakımından 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve ikincil düzenlemeler çerçevesindeki mevcut yükümlülükler saklıdır; Planın öngördüğü veri ekosistemi ve veri paylaşım mekanizmaları bu çerçeveyle birlikte değerlendirilmelidir.