"ChatGPT Çağında Avrupalı Avukatlar: Kılavuz İlkeler 2.0" başlıklı bu belge, Avrupa Barolar Federasyonu'nun (FBE) avukatların yapay zekâ (YZ) ve özellikle üretken yapay zekâ ile nasıl çalışması gerektiğini açıklayan bir rehberidir. Belge, avukatların mesleki sorumluluklarını yerine getirirken üretken YZ araçlarını kullanırken karşılaşabilecekleri etik, yasal ve teknik zorlukları ele alır. Özellikle, AB'nin yeni Yapay Zekâ Yasası’nın (YZ Yasası) getirdiği düzenlemelere dikkat çekilmektedir.
Belge, avukatların mesleklerini icra ederken YZ’nin sunduğu fırsatları değerlendirirken aynı zamanda meslek etiğini, gizliliği, veri güvenliğini, fikri mülkiyet haklarını ve çevresel sürdürülebilirliği göz önünde bulundurması gerektiğini 9 kılavuz ilke ile anlatmıştır.
Kılavuz İlke 1: Üretken YZ'nin Sınırlılıklarını Bilin
Avukatlar, üretken YZ’nin sınırlılıklarını tam olarak anlamalı ve bu teknolojiyi doğru bağlamda kullanmalıdır. YZ araçlarının çıktıları avukatların sahip olduğu uzmanlıkla karşılaştırılmalı ve bağımsız bir doğrulama sürecine tabi tutulmalıdır. Özellikle, YZ’nin temel işlevinin sadece bir sonraki öğeyi tahmin etmek olduğuna dikkat çekilmiştir; dolayısıyla bu araçlar her zaman doğru veya güvenilir sonuçlar üretemeyebileceği hatırlatılmıştır.
- Örnek Olay: Mata v. Avianca davasında, avukatların YZ’ye aşırı güvenmeleri sonucunda yanlış emsal kararlar sunmaları mahkemede yaptırımlara neden olmuştur. Bu, YZ’nin bağımsız olarak doğrulanması gerektiğinin bir örneği olarak verilmiştir.
Kılavuz İlke 2: YZ Yasalarına Uyun
Avukatların üretken YZ kullanırken AB’nin 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe giren YZ Yasası’na uyması gerektiği belirtilmiştir. Bu yasa, YZ’nin etik kullanımını ve YZ sistemlerinin geliştirilmesinde insan haklarına, güvenliğe ve çevreye zarar vermeyecek şekilde kullanılmasını hedeflemektedir. Yasa, yüksek riskli YZ uygulamaları ve genel amaçlı YZ sağlayıcıları için belirli yükümlülükler getirmektedir.
- Mevzuat Referansı: Yapay Zeka Yasası, YZ teknolojilerinde yer alan bireylerin yeterli teknik bilgiye sahip olması gerektiğini vurguluyor ve avukatların bu yasal çerçeveye uymalarını zorunlu tutuyor.
Kılavuz İlke 3: Başkalarının Üretken YZ Kullanımını Dikkate Alın
Bu kılavuz, müvekkiller, rakipler, hakimler ve diğer hukuki aktörlerin de üretken YZ kullanabileceğini ve bunun avukatların hukuki stratejilerini etkileyebileceğini belirtmektedir. Özellikle deepfake
(mevcut kişi, nesne, mekân, kurum veya olayları gerçekçi bir şekilde taklit eden, ancak sahte olan görseller, sesler veya videolar) gibi teknolojilerin hukuki süreçlerde kullanılabileceğine ve bu durumun delil değerlendirmesi gibi kritik süreçlerde risk oluşturabileceğine dikkat çekmektedir. (Risklere dair bir anlatım veya örnek belirtilmemiştir.)
- Önemli Not: Delillerin değerlendirilmesinde ve YZ ile oluşturulan içeriklerin doğrulanmasında avukatların şüpheci yaklaşması gerektiği belirtiliyor.
Kılavuz İlke 4: Hukuki Uzmanlığı Desteklemek İçin Üretken YZ Kullanın
Avukatların YZ’yi sadece verimliliği artırmak için değil, hukuki uzmanlıklarını desteklemek amacıyla da kullanmaları gerektiği vurgulanıyor. Ancak, üretken YZ’nin avukatların mesleki muhakemesinin yerine geçmemesi gerektiği konusunda uyarılar yapılmıştır. YZ araçlarının zaman alıcı işleri otomatikleştirmek için kullanılabileceği ancak nihai kararların her zaman avukatların insani uzmanlığı ile verilmesi gerektiğinin altı çizilmiştir.
- Örnek Uygulama: Bir hukuk bürosu, ChatGPT’yi iç süreçlerde test ederek (örneğin, bültenler ve basit metinler hazırlamak için) kullanmaya başlayabilir, ancak YZ’nin müvekkillerle etkileşimde nasıl kullanılacağına dair kurallar oluşturmalıdır.
Kılavuz İlke 5: Avukat-Müvekkil Gizliliğini Koruyun
YZ’nin müvekkil verilerini işleyebilmesi nedeniyle avukat-müvekkil gizliliği kritik bir mesele olarak ele alınmaktadır. Bu verilerin korunması için avukatların gerekli önlemleri alması gerekmektedir. Üretken YZ sistemlerinin müvekkil verilerini işleyip işlemeyeceği konusunda dikkatli olunmalı ve müvekkil verilerinin saklanmadığından emin olunmalıdır.
- Öneri: Üretken YZ araçlarının sıfır veri saklama politikasına sahip olması gerekmektedir.
Kılavuz İlke 6: Veri Koruma
Avukatların, YZ kullanırken Genel Veri Koruma Tüzüğü’ne (GDPR) ve ilgili diğer veri koruma düzenlemelerine uygun davranması gerektiği belirtilmektedir. Bu durum, YZ’nin işlediği kişisel verilerin korunmasını ve veri sahibinin haklarının gözetilmesini sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır.
- Öneri: Üretken YZ araçlarının kullanımı için bir Veri Koruma Etki Değerlendirmesi (DPIA) yapılmalıdır.
Kılavuz İlke 7: Şeffaflık
Avukatların hem müvekkillerine hem de iç süreçlerinde üretken YZ’nin nasıl kullanıldığı konusunda şeffaf olmaları gerektiği vurgulanmaktadır. Müvekkiller, YZ’nin davalarda nasıl kullanıldığını ve hangi aşamalarda insan müdahalesi olacağını bilmelidir. İç süreçlerde ise, çalışanların YZ çıktıları hakkında bilgilendirilmesi ve bu çıktıları denetlemeleri teşvik edilmelidir.
- Örnek Uygulama: Bir hukuk bürosu, YZ araçlarıyla hazırlanan belgeleri nihai incelemeden geçirmeden önce personeline eğitimler sunmalıdır.
Kılavuz İlke 8: Fikri Mülkiyet Haklarını Göz Önünde Bulundurun
Üretken YZ’nin kullanımıyla ilişkili olarak, ortaya çıkan içeriklerin fikri mülkiyet haklarına ilişkin sorunlar doğabileceği belirtilmektedir. YZ tarafından oluşturulan içeriklerin fikri mülkiyetle korunabilmesi için, ortaya çıkan eserin bir insan yaratıcı süreci sonucunda oluştuğu gösterilmelidir.
- Öneri: Müvekkil ile yapılan sözleşmelere YZ tarafından işlenen verilerin müvekkile ait olduğunu belirten maddeler eklenmelidir.
Kılavuz İlke 9: Çevresel Sürdürülebilirliği Dikkate Alın
Üretken YZ'nin çevre üzerindeki etkileri de göz önünde bulundurulmalı ve avukatlar bu teknolojiyi kullanırken çevresel sürdürülebilirliği teşvik eden uygulamaları benimsemelidir. YZ'nin enerji ve su tüketimi önemli bir çevresel etkendir; bu nedenle, daha verimli sistemler tercih edilmelidir.
- Öneri: YZ sağlayıcılarının operasyonlarının çevresel etkilerini açıklamalarını talep etmek ve enerji tasarruflu veri merkezleri kullanmak bu konuda atılabilecek adımlardandır.
Sonuç:
Belge, yapay zekânın (özellikle üretken YZ'nin) hukuki süreçlerde sorumlu bir şekilde kullanılmasına dair kapsamlı bir rehber niteliği taşımaktadır. Avrupa Birliği YZ Yasası ve diğer düzenlemeler ışığında, avukatların YZ teknolojilerini kullanırken mesleki etik ilkelere, veri güvenliğine ve gizliliğe dikkat etmeleri gerektiği anlatılmıştır. Belge, avukatların yapay zekâ çağında kendilerini sürekli geliştirmeleri ve teknolojiyi verimli bir şekilde kullanırken mesleki sorumluluklarından ödün vermemeleri gerektiğini vurgulamaktadır.
