ANAYASA MAHKEMESİ ÇED KARARI DOĞRULTUSUNDA ÖZEL HAYATA SAYGI HAKKINA İLİŞKİN İHLAL KARARI VERMİŞTİR

Başvuruda, çevresel etki değerlendirmesinin olumlu olduğuna dair verilen kararın iptali talebiyle açılan davanın reddedilmesi sonucunda özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiası bulunmaktadır. Cerattepe Bakır Madeni Projesi ile ilgili olarak 18 Temmuz 2013 tarihinde çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı verilmiştir. Bu kararın iptali talebiyle açılan davada Rize İdare Mahkemesi 24.12.2014 tarihinde dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. Mahkemenin kararı, Danıştay 14. Dairesi tarafından onanmıştır. Onama kararında, bilirkişilerin önerdiği önlemler doğrultusunda yeniden Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporu hazırlanarak yeni bir ÇED kararı alınması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, işlemin iptali talebiyle yapılan temyizde, verilen kararın iptal edilmesine ilişkin kısmında hukuki bir isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Temyiz incelemesi sonuçlanmadan, 2009/7 sayılı mülga Genelge uyarınca bahse konu projeye ilişkin yeni bir Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci başlatılmıştır. Öte yandan, 2009/7 sayılı Genelge'nin iptali talebiyle açılan dava, Danıştay 14. Dairesi'nin 10 Ocak 2013 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Bu karara karşı yapılan temyiz başvurusu ise Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 27 Mayıs 2015 tarihli kararıyla, karar düzeltme başvurusu ise aynı Kurulun 27 Aralık 2017 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Bu temyiz başvurusunda, karara esas alınan bilirkişi raporunun bilimsel standartlardan uzak olduğu ve Mahkemece bilirkişilere yöneltilen soruların yetersiz olduğu iddia edilmiştir. Ayrıca, projeye konu teleferik hattının 500 bin tonluk cevher taşıma kapasitesinin yetersiz olduğu kabul edilmesine rağmen, bu durumun Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararını etkilememesi gerektiği ve Artvin'in bütün su kaynaklarının proje alanında bulunduğu, projenin gerçekleştirilmesi durumunda hava ve su kaynaklarının kirleneceği vurgulanmıştır. Danıştay 14. Dairesi, 3 Mayıs 2017 tarihli kararıyla, mahkeme kararının bazı davacılar açısından verilen davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmını bozmuş, diğer davacılar açısından verilen davanın reddine ilişkin kısmını ise onaylamıştır. Çevresel meseleler bağlamında devletin usule ilişkin yükümlülükleri, Anayasa Mahkemesi'nin çeşitli kararlarıyla daha önce ortaya konmuştur. Bu kapsamda, muhtemel olumsuz çevresel etkilerin önlenmesi veya en aza indirilmesi amacının gerçekleştirilebilmesi için sürece dahil olan tarafların menfaatlerinin titizlikle değerlendirilmesi gerektiği, bu değerlendirmenin sağlıklı şekilde yapılabilmesi için de ilgili tarafların sürece etkin katılımının sağlanması gerektiği belirtilmiştir. Anayasa'nın 48. maddesi gereği, özel teşebbüslerin milli ekonominin gerekliliklerine uygun şekilde faaliyet göstermesini sağlama yükümlülüğü devlete düşmektedir. Ayrıca Anayasa'nın 20. maddesi çerçevesinde devletin koruyucu bir mevzuat oluşturma, denetleme yapma ve koruyucu fiili tedbirler alma görevi bulunmaktadır. Bu kapsamda devletin, hangi tedbirlerin alınması gerektiği ve bu tedbirlerin nasıl uygulanacağı konularında geniş takdir yetkisine sahip olduğu kabul edilmektedir. Bu bağlamda çevresel etkilerin değerlendirilmesinde, karşı karşıya gelen menfaatler arasında adil bir denge kurulup kurulmadığının tespit edilmesi önem arz etmektedir. Kamusal makamların geniş takdir yetkisi göz önüne alındığında, Anayasa Mahkemesi'nin görevi çevresel rahatsızlığın nasıl sonlandırılacağını veya etkilerinin nasıl azaltılacağını belirlemek değildir. Ancak Anayasa Mahkemesi, yargısal makamlar başta olmak üzere kamusal makamların konuya gereken özenle yaklaşıp yaklaşmadıklarını ve ilgili tüm menfaatleri gözetip gözetmediklerini değerlendirme sorumluluğuna sahiptir. Bu süreçte, bireyin temel hakları ile kamusal menfaat arasında gerekli dengenin tesisine hizmet edecek güvencelerin yer alıp almadığının tespitinin önemli olduğu, bu yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediğinin belirlenmesinde ise çevresel meseleler bağlamında usul güvencelerinin gözetilip gözetilmediğine dikkat edilmesi vurgulanmıştır. Netice itibarıyla, somut başvuru açısından yukarıda belirtilen hususların, başvurucuların ve kamunun menfaatleri arasında adil bir denge tesis edilip edilmediğinin ortaya konulması bağlamında önem arz ettiği anlaşılmıştır. Buna rağmen, başvurucuların belirtilen iddia ve itirazlarının derece mahkemesi ve temyiz mercii tarafından özel hayata saygı hakkının gerektirdiği özenle değerlendirilmediği ve bu bağlamda uyuşmazlığın sonucuna etkili iddia ve itirazların tamamının ilgili ve yeterli bir gerekçe ile karşılanmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, kamusal makamların olaya gereken özenle yaklaşmadığı, olayda söz konusu olan kamusal ve bireysel menfaatleri adil bir biçimde dengelemediği ve bunu ilgili ve yeterli bir gerekçe ile ortaya koyamadığı, kamusal makamların özel hayata saygı hakkı bağlamında pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediği kanaatine varılmıştır. Açıklanan gerekçelerle, başvurucuların Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Ayrıca başvurucular, ihlalin tespiti ile yeniden yargılama yapılmasına hükmedilmesini talep etmiştir. Anayasa Mahkemesi, başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğunu belirtmiştir. Açıklanan tüm bu sebeplerle, özel hayata saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE, kararın bir örneğinin özel hayata saygı hakkını ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Rize İdare Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE 01.11.2023 tarihinde karar verilmiştir. İlgili kararın detaylarına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz. Layout 1 (resmigazete.gov.tr)