YAPAY ZEKA KANUN TEKLİFİ YAYIMLANDI

Yapay zekanın toplumun her alanında etkinliğini artırmasıyla bu teknolojilerin yanlış veya kötü niyetli kullanımı, bireylerin hak ve özgürlüklerini tehdit etmesi riskine karşı yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi, kullanımı ve dağıtımına yönelik güvenli, etik ve adil standartlarının belirlenmesi amacıyla sunulan Yapay Zekâ Kanunu Teklifi yayımlandı.

Yayımlanan Kanun Teklifi ile esas amaçlanan, ilgili kanunun yapay zeka teknolojilerinin toplum yararına kullanılmasını teşvik etmek, bireylerin hak ve özgürlüklerinin korunmasını ve teknolojinin adil ve etik bir çerçevede geliştirilmesini ve kullanılmasını sağlamaktır. Bu düzenlemelerle Türkiye'nin yapay zekâ alanında uluslararası standartlarla uyumlu, rekabetçi ve yenilikçi bir ortam oluşturmasına katkı sağlayacağı hedeflenmektedir.

Kanunun kapsamı; yapay zekâ sistemlerinin sağlayıcıları, dağıtıcıları, kullanıcıları, ithalatçıları ve distribütörleri ile yapay zeka sistemlerinden etkilenen kişiler olarak belirtilmiş olup yapay zeka teknolojilerinin güvenli, etik ve adil bir şekilde kullanılması için gerekli olan güvenlik, şeffaflık, gizlilik, adillik, hesap verilebilirlik gibi temel ilke ve kurallar hüküm altına alınmıştır.

Kanun Teklifinin öne çıkan hususları aşağıda özetlenmiştir:

a. Tanımlar :

• Yapay Zeka: İnsan benzeri bilişsel işlevleri yerine getirebilen ve öğrenme, mantık yürütme, problem çözme, algılama ve dil anlama gibi yeteneklere sahip bilgisayar tabanlı sistemleri ifade eder.
• Sağlayıcı: Yapay zeka sistemlerini geliştiren, üreten ve pazarlayan gerçek veya tüzel kişileri ifade eder.
• Dağıtıcı/Kullanıcı: Yapay zeka sistemlerini ticari amaçlarla dağıtan veya kendi faaliyetlerinde kullanan gerçek veya tüzel kişileri ifade eder.
• İthalatçı: Yurtdışından yapay zeka sistemi ithal eden gerçek veya tüzel kişileri ifade eder.
• Distribütör: Yapay zeka sistemlerini pazarlayan ve satışını gerçekleştiren gerçek veya tüzel kişileri ifade eder.
• Yapay Zeka Operatörleri: Sağlayıcılar, dağıtıcılar, kullanıcılar, ithalatçılar ve distribütörlerin tamamım ifade eder.

b. Temel İlkeler

• Güvenlik: Yapay zeka sistemlerinin güvenli bir şekilde çalışması ve kullanıcıların zarar görmemesi sağlanmalıdır.
• Şeffaflık: Yapay zeka sistemlerinin nasıl çalıştığına dair açık ve anlaşılır bilgiler sağlanmalıdır.
• Adillik: Yapay zeka sistemlerinin ayrımcılık yapmaması ve adil kararlar vermesi sağlanmalıdır.
• Hesap Verebilirlik: Yapay zeka sistemlerinin kullanımından doğan sonuçlardan sorumlu olan taraflar belirlenmeli ve hesap verebilir olmalıdır.
• Gizlilik: Yapay zeka sistemlerinin kişisel verilerin korunması ve gizliliğin sağlanması için gerekli tedbirler alınmalıdır.

c. Risk Yönetimi ve Değerlendirme

İlgili kanunda yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanımı sırasında karşılaşılabilecek risklerin tespit edilmesi, bu risklere karşı önlemlerin alınması ve yüksek risk içeren sistemlerin uygunluk değerlendirilmesine tabi kılınması gerekliliğine vurgu yapılmış, denetim makamlarına bu konuda denetleme ve ihlalleri tespit etme yetkisi verilmiştir.

Risk değerlendirmesi ile olası tehlikelerin ve bu tehlikelerin olasılıklarının belirlenmesi, değerlendirilmesi ve minimize edilmesi, yüksek risk içeren sistemler için özel güvenlik önlemleri, sürekli izleme ve denetim mekanizmaları oluşturulması ve bu  sistemlerin ilgili denetim makamlarına kayıt ettirilmesi ve uygunluk değerlendirmesine tabi tutulması öngörülmüştür.

d. Uygunluk ve Denetim

Kanun gerekçesinde denetim makamlarının yetkileri; yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanım süreçlerini denetlemek, uygunluk değerlendirmeleri yapmak, yapay zeka operatörlerinden bilgi ve belge talep etmek, ihlal durumunda yaptırım uygulamak şeklinde belirlenmiştir.

e. İhlal ve Yaptırımlar

Yapay Zeka Kanunu hükümlerine aykırı hareket eden yapay zeka operatörleri hakkında para cezasına hükmolunacağı düzenlenmiş, bu şekilde kanun yükümlülüklerine riayet etmeyen kimselerin eylemleri cezai yaptırıma bağlanmıştır.

Düzenlemeye göre yapay zeka operatörleri hakkında aşağıdaki yaptırımlar uygulanabilir:

• Yasaklanan yapay zeka uygulamaları için 35 milyon TL veya yıllık cironun %7'sine kadar para cezası.
• Yükümlülüklerin ihlali için 15milyon TL veya yıllık cironun %3'üne kadar para cezası.
• Yanlış bilgi sağlanması durumunda 7.5 milyon TL veya yıllık cironun %1,5'ine kadar para cezası.

Görüleceği üzere yasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda 15 milyon TL veya yıllık cironun %3'üne kadar para cezası; yapay zeka teknolojilerinin bazı uygulamalarının toplum güvenliği, mahremiyeti ve adaleti açısından ciddi tehditler içermesi sebebiyle bu tür yasaklanmış uygulamaların kullanılması halinde daha ağır para cezası; yapay zeka operatörlerinin, denetim makamlarına yanlış bilgi sağlamaları durumunda ise daha hafif para cezası öngörülmüştür. Bu itibarla, kanun hükümlerine aykırı eylemlerin ağırlığına göre ceza miktarları tayin edilmiştir.